Over het Jaar van de Boerderij 2013
In 2013 werd de Nederlandse boerderij letterlijk in het zonnetje gezet. Met het
Jaar van de Boerderij 2013 vroegen organisaties en vrijwilligers samen aandacht voor
historische en moderne boerderijen, hun bewoners en het kwetsbare cultuurlandschap waar ze deel van uitmaken.
Waarom een themajaar voor boerderijen?
Boerderijen zijn meer dan gebouwen. Ze vertellen verhalen over ambacht, familiebedrijven, streekcultuur
en veranderende landbouw. Tegelijkertijd komen veel historische boerderijen onder druk te staan door
schaalvergroting, functieverandering en veroudering.
Met het Jaar van de Boerderij werd aandacht gevraagd voor:
- het behoud van agrarisch erfgoed en karakteristieke boerderijen;
- de rol van boerderijen in recreatie, educatie en toerisme;
- nieuwe functies en herbestemming van historische boerderijen;
- de beleving van het platteland door inwoners en bezoekers.
Een landelijk netwerk van initiatieven
Door het hele land werden in 2013 routes, open dagen, studiedagen en bijzondere evenementen
georganiseerd. Lokale boerderijenstichtingen, erfgoedinstellingen, provincies en gemeenten sloegen de
handen ineen om boerderijen letterlijk te verlichten en figuurlijk op de kaart te zetten.
Deze website bundelt de belangrijkste thema’s, voorbeelden en routes, zodat de kennis en inspiratie
uit het themajaar ook na 2013 beschikbaar blijft.
Kernboodschap van 2013: de boerderij als drager van landschap, cultuur en nieuwe kansen
voor wonen, werken, recreatie en natuur.
Routes & activiteiten
In het Jaar van de Boerderij 2013 stonden beleving en ontmoeting centraal. Via
verlichte boerderijenroutes, wandel- en fietstochten en open dagen ontdekten duizenden
bezoekers de verhalen achter erf, stal en schuur.
Verlichte boerderijenroutes
In verschillende regio’s werden speciale verlichte boerderijenroutes georganiseerd.
Boerderijen werden sfeervol uitgelicht, erven versierd en routes uitgezet langs markante gebouwen en
landschapselementen.
- Avondroutes langs verlichte boerderijen en erven;
- Ontmoeting met eigenaren en vrijwilligers;
- Aandacht voor historie, architectuur en streekproducten.
Wandel- & fietsroutes
Fiets- en wandelroutes lieten deelnemers het agrarische cultuurlandschap beleven: houtwallen, boomgaarden,
dijken, polderwegen en karakteristieke erven. Onderweg waren er stops met uitleg, excursies en rondleidingen.
- Themaroutes langs boerderijen en historische erven;
- Combinatie met natuurgebieden en dorpen;
- Informatiepanelen en routebrochures.
Open dagen & boerderijenbezoek
Tijdens open dagen kregen bezoekers letterlijk een kijk in de keuken van het boerenbedrijf. Dat varieerde
van melkveehouderij en akkerbouw tot zorgboerderijen en boerderijen met streekproducten en logies.
- Rondleidingen op erf en in stal;
- Proeverijen met lokale producten;
- Kindvriendelijke activiteiten en educatie.
Studiedagen & kennisbijeenkomsten
Naast publieksactiviteiten waren er in 2013 diverse studiedagen, onder meer over
het herkennen van boerderijtypen, het restaureren van historische erven en de
herbestemming van vrijkomende agrarische bebouwing.
Doelgroepen waren onder andere:
- boerderijeigenaren en agrariërs;
- gemeenten en provincies;
- erfgoedorganisaties en adviseurs;
- architecten, ontwerpers en studenten.
Digitale initiatieven & archieflocaties
Het Jaar van de Boerderij kreeg ook een plek in digitale archieven, fotoboeken en kennisbanken.
Boerderijenroutes, programmaoverzichten en persberichten zijn op verschillende websites bewaard
gebleven, zodat toekomstige generaties kunnen terugkijken op dit bijzondere jaar.
Boerderij2013.nl verwijst naar deze bronnen en fungeert als startpunt voor verdere verkenning.
Verlichte boerderijen
Boerderijverhalenroutes
Educatieve excursies
Streekproducten & proeverijen
Fiets- en wandeltochten
Historische dorpskernen
Erfgoed in het landschap
Herbestemming van historische boerderijen
Veel boerderijen verliezen hun oorspronkelijke agrarische functie, maar winnen aan betekenis als
woonplek, zorglocatie, recreatiebedrijf of culturele hotspot. Herbestemming vraagt om zorgvuldige keuzes
waarin historie, leefbaarheid en economie samenkomen.
Van agrarisch bedrijf naar nieuwe functie
Tijdens studiedagen en kennisbijeenkomsten in het Jaar van de Boerderij kwamen tal van
herbestemmingsvoorbeelden voorbij: van boerderijwinkels en theetuinen tot
kleinschalige evenementenlocaties en bed & breakfast.
Belangrijke aandachtspunten bij herbestemming zijn onder meer:
- het behoud van karakteristieke gevels en erfstructuren;
- afstemming met omwonenden, gemeente en monumentenzorg;
- duurzame energie en klimaatmaatregelen passend in landschap en erf;
- voldoende draagvlak en economische haalbaarheid.
Levend erfgoed & duurzaam platteland
Herbestemming gaat verder dan stenen alleen. Het draait ook om leven op het erf:
dieren, beplanting, erfbeplantingsplannen, erfruiling en de relatie met omliggende natuurgebieden
en dorpskernen.
Steeds vaker spelen thema’s als:
- energiebesparing en opwekking op erven en daken;
- natuurinclusieve landbouw en erfbeheer;
- recreatie, educatie en zorgfuncties op de boerderij;
- streekidentiteit en toeristische aantrekkingskracht.
Opening Jaar van de Boerderij
Begin 2013 – landelijke aftrap
Met een landelijke opening werd het themajaar in gang gezet. Organisaties presenteerden hun plannen
voor routes, studiedagen en campagnes om het agrarisch erfgoed meer zichtbaarheid te geven.
Regionale routes & studiedagen
Midden 2013 – routes, excursies en kennisdeling
In de loop van het jaar volgden regionale lanceringen van verlichte boerderijenroutes,
fiets- en wandeltochten en kennisdagen over restauratie, erfbeplanting en functieverandering.
Feestelijke afsluitingen
Najaar 2013 – slotbijeenkomsten en terugblik
Het themajaar werd in meerdere provincies afgesloten met feestelijke bijeenkomsten, waarin resultaten,
inspirerende voorbeelden en toekomstplannen werden gepresenteerd.
Kennis, verhalen & inspiratie
De kracht van boerderijen zit in hun verhalen: over generaties op het erf, veranderingen in de landbouw,
architectuur, streektaal en gebruiken. Het Jaar van de Boerderij 2013 bracht deze verhalen samen in routes,
publicaties en online archieven.
Verhalenroutes & dorpsinitiatieven
In verschillende dorpen en regio’s werden boerderijverhalenroutes opgezet. Langs
markante boerderijen vertelden bewoners en vrijwilligers over vroegere tijden, modernisering en hun
band met het landschap.
Voorbeelden van elementen binnen zo’n verhalenroute:
- audiofragmenten en interviews met (oud-)boeren;
- oude foto’s naast actuele beelden van boerderijen en erven;
- korte teksten over bouwstijl, gebruik en landbouwtypen;
- koppeling met lokale musea, archieven en verenigingen.
Digitale kennisbanken & publicaties
Verspreid over verschillende platforms zijn publicaties, studiedagverslagen en routebeschrijvingen
van 2013 terug te vinden. Denk aan:
- regionale boerderijenstichtingen;
- vakmedia over landbouw, erfgoed en plattelandstoerisme;
- lokale en regionale nieuwswebsites;
- nationale webarchieven en erfgoedportalen.
Boerderij2013.nl helpt bezoekers om deze bronnen te vinden en te plaatsen in de context van het themajaar.
Tip voor boerderijeigenaren & vrijwilligers:
gebruik het materiaal uit 2013 als inspiratie om nieuwe routes, open dagen of educatieve programma’s te
ontwikkelen. Het verhaal van de boerderij stopt niet bij één themajaar.
Veelgestelde vragen over Boerderij2013.nl
Hieronder beantwoorden we enkele veelgestelde vragen over deze website en het historische
Jaar van de Boerderij 2013.
Is het Jaar van de Boerderij nog steeds actief?
Het officiële themajaar vond plaats in 2013 en is als campagne afgerond. De onderwerpen –
behoud van boerderijen, herbestemming en beleving van het platteland – zijn echter nog steeds
actueel. Boerderij2013.nl fungeert daarom als digitaal naslagwerk en inspiratiebron.
Kan ik mijn eigen boerderijroute of initiatief aanmelden?
In de geest van het themajaar worden ook nieuwe lokale initiatieven aangemoedigd. Gebruik het
contactgedeelte hieronder om kort te beschrijven welk project je hebt of voorbereidt. Waar
mogelijk verwijzen we naar relevante voorbeelden of bronnen.
Waar vind ik oude routebeschrijvingen en programma-overzichten?
Veel documentatie uit 2013 is terug te vinden in:
regionale archieven, websites van boerderijenstichtingen, webarchieven en soms in PDF‑brochures
of lokale kranten. Boerderij2013.nl linkt waar mogelijk naar deze externe bronnen.
Mag ik teksten of ideeën van deze site gebruiken?
Informatie op Boerderij2013.nl is bedoeld ter inspiratie en kennisdeling. Bij overname of
hergebruik van teksten, foto’s of route-ideeën is het netjes om de bron te vermelden en
eventuele auteursrechten te respecteren. Raadpleeg bij twijfel altijd de oorspronkelijke eigenaar
van materiaal.
Ik heb aanvullingen of historische foto’s. Wat kan ik doen?
Aanvullingen en historisch materiaal zijn zeer welkom. Neem via het contactgedeelte
hieronder contact op met een korte omschrijving van je bijdrage. Vermeld ook of je toestemming
geeft voor (online) publicatie of verwijzing.