De parels van de Dongeradelen

Dongeradeel (ook wel: de Dongeradelen) heet de nieuw samengevoegde Friese gemeente waarvan Dokkum het middelpunt vormt. Een verzameling van dorpen met tot de verbeelding sprekende namen als Waaxens, Morra, Paesens en Moddergat. De door de Boerderijenstichting Fryslân georganiseerde excursie leidde op zaterdag 8 juni 2013 een gezelschap van ruim 80 mensen in twee bussen naar prachtige boerderijen in Holwerd, Aalsum, Oosternijkerk en Ternaard. Eén stelp en vier kop-hals-romp boerderijen.
Het is fascinerend om te zien deze “kathedralen” een nieuwe bestemming hebben gekregen. Als paardenfokkerij annex bed-and-breakfast, als galerie, als architecten-bureau, als experimenteerruimte voor alternatieve rustzoekers. En één die nog gewoon in gebruik is als akkerbouwbedrijf gericht op de aardappelteelt. Alle vijf voorbeelden van geslaagde herbestemming (ook dat akkerbouwbedrijf: nog niet zo lang gelden waren de meeste Friese boerderijen gemengd bedrijf). De succesfactoren zijn te vinden in een mix van welbegrepen traditie, van vasthoudendheid, van ondernemingslust en van toeval.

Uilsmahorn in Holwerd is een stelp gebouwd in 1911 en sinds generaties in bezit van dezelfde familie. De boerderij is in gebruik als akkerbouwbedrijf. In 2003 is de boerderij onderscheiden als Fryske Pleats 2003.

Bolstienpleats in Aalsum is een kop-hals-romp boerderij met een door Gerrit Vlaskamp ontworpen tuin. Voor die tuin heeft de boerderij een eervolle vermelding gekregen in de Fryske Pleats verkiezing. Het woongedeelte stamt uit de 18de eeuw, de schuur uit 1862. Het gebouw biedt twee bed-and-breakfast kamers en is verder in gebruik als paardenstoeterij.

Donia Sathe is de prachtige kop-hals-romp boerderij, gelegen in Oosternijkerk, waar de architect en kunstenaar Gunnar Daan al 40 jaar woont en werkt. De boerderij is in de huidige vorm gebouwd in 1803. Het complex heeft een rijke historie die teruggaat naar de 16e eeuw naar het klooster Bethlehem bij Dokkum. De wijze waarop Gunnar Daan de boerderij heeft verbouwd baarde destijds veel opzien, met name door de gewaagde ingreep in de zijgevel van het bedrijfsgedeelte.
Tegenover Donia Sathe ligt de bijna net zo fraaie kop-hals-romp boerderij (géén rijksmonument) die in gebruik is als galerie. Van de geschiedenis van deze boerderij is minder bekend, maar het geheel is nog vrijwel onaangetast.

Een voor Friesland bijzonder huis is de van oorsprong kop-hals-romp boerderij By de Pyp in Ternaard, later, in 1855, voorzien van een dwarshuis. Het geheel is in gebruik als woonhuis en galerieruimte. De 19de eeuwse betimmeringen en versieringen worden momenteel hersteld en dat was ook de reden om het huis te bekijken.

Verslag en foto's Ewoud van Arkel